Transit gaat voor verruiming van de luisterervaring

De computer die een piano tot sensualiteit brengt. Muziek laten zien door te swipen op een smartphone. Blokfluiten als ruggengraat van hedendaagse muziek. Een accordeon die met astma worstelt. Het is allemaal te horen en vooral te zien op Transit, van 22 tot 24 oktober in Leuven.

Het Londense Riot Ensemble bijt op vrijdag 22 oktober de spits af. Deze los-vaste groep van musici, solisten, curatoren, producers en componisten heeft de ambitie de luisteraars niet alleen met muziek maar ook met evenementen te verbinden. De bindmiddelen zijn innovatie en levenslust. De meeste aandacht zal waarschijnlijk uitgaan naar werk van de Amerikaans-Israëlische componist Chaya Czernowin, dit jaar composer in residence van het Britse Huddersfield festival. Zij is vooral bekend geworden door haar twee opera’s, Pnima…ins innere (2000) en Zaïde/Adama (2006), waarin zij een ongebruikelijke visie op muzikale tijd aan de oppervlakte brengt. Haar thema’s behandelen vaak de grenzen van communicatiemogelijkheden, bijvoorbeeld een onmogelijke liefde tussen een Palestijnse man en een Israëlische vrouw.

Haar stuk Fast Darkness I, voor ensemble en basklarinet (Gareth Davis), biedt een muzikale verwoording van de onzekerheid die afwisselende mentale stemmingen met zich meebrengen. Czernowin schrijft: “Men verlangt naar het moment dat de onsamenhangendheid verstart in helderheid, maar wanneer dat ogenblik aanbreekt, kan het angstaanjagend verrassend zijn…”.

Het Riot Ensemble brengt ook de wereldcreatie Animals of your pasture van de IJslandse componist (en contrabassist) Bára Gísladóttir. Hoewel zij te boek staat als een componist van meditatief werk, is dit stuk een poging om chaos vooral chaotisch te laten zijn, dus wars van structuren of systemen. Van Clara Iannotta speelt het ensemble They left us grief-trees wailing at the wall (2020). Wijnglazen, aangestreken karton, metalen platen en vorken tussen de pianosnaren staan in voor een apneutische droomfabriek.

Interactie met publiek

De zaterdag start met een project van MATRIX, centrum voor nieuwe muziek, waarin RCA Guitar Ensemble onder leiding van Thomas Moore nieuwe vormen van luisteren presenteert. De twintig gitaristen brengen onder andere six to five van Jessie Marino, waarin zij soms in minimalistisch unisono formaties van cirkels en lijnen vormen, met een dirigent die de musici volgt of uit elkaar jaagt. De zeer aanwezige dirigent dwingt aldus musici én publiek tot actie, reactie en interactie, waardoor de luisterervaring wordt opgerekt.

Gezamenlijke creatie van uitvoerders en luisteraars komt ook aan bod in Hanna Eimermacher’s wereldcreatie Mirros – I dream’d in a dream No2, gebracht door het Belgische blokfluitentrio Apsara. Blokfluiten? Hoezo hedendaagse muziek?

Maarten Beirens, algemeen en artistiek directeur van het festival zegt: “Blokfluit heeft een reputatieprobleem, in de zin dat het instrument soms wat braaf en weinig dynamisch klinkt. Maar de combinatie met elektronica levert ineens een middel op om de verborgen dynamiek aan de oppervlakte te brengen. Daardoor wordt de blokfluit een verfrissende bron van klankfantasie.” In het stuk van Hanna Eimermacher worden de uitvoerders versterkt door 3 extra luidsprekers die ieder op zich staan, maar ook kunnen versmelten tot één gelaagde geluidsbron, die op elke individuele luisteraar anders inwerkt.

Van Jaspel Vanpaemel worden de wereldcreatie ABC en de compositie XYZ (2019) gespeeld. In XYZ wordt de zogenoemde slide-flute gebruikt, een holle kunststof ‘glissando’ pijp die het schuifprincipe van de trombone volgt. Microfoons en digitale voetpedalen vervolmaken de klankbalans. In ABC maakt Apsara gebruik van een kortere versie, de schuiffluit.

Het eerste deel van het zaterdagavondprogramma is voor pianist Jan Michiels, die een uitgekiend programma speelt rond de wereldcreatie Rispecchiato in Quarzo van de Italiaanse componist Osvaldo Coluccino. Maarten Beirens: “Dit is een grandioos werk, waarbij de computer van te voren opgenomen pianoklanken speelt en in combinatie wordt gebracht met live-piano. De twee instrumenten versterken elkaar contrapuntisch. Dat geeft sensuele en poëtische effecten.” Coluccino’s cyclus Stanze wordt versierd met pianistieke keurmerken van verwante componisten zoals de concentratie van György Kurtág, de intensiteit van Beat Furrer en de kleurenpracht van Salvatore Sciarrino.

Waar is mijn plaats?

Het Vlaamse Nemø Ensemble sluit de avond af met drie multimediale composities waarin solisten in dialoog gaan met de virtuele wereld. De traditionele luisterervaring op basis van muziek wordt hier verruimd met multimedia en theater. Van Karel Stulens wordt het ensemblewerk As You Like It, Like It! gespeeld, waarin smartphones als instrument, geluidsbron en/of extensie worden ingezet. In aanvulling op zijn eerdere smartphone composities wordt nu de confrontatie met traditionele instrumenten aangegaan.

De aftrap op zondag wordt gegeven door de Deense accordeonist Andreas Borregaard, die twee verhalende stukken brengt. In My favourite Piece is the Goldberg Variations (2021) van Philip Venables en Ted Huffman, vertelt de accordeonist in elf fragmenten het levensverhaal van zijn moeder. Maarten Beirens: “Dit is een goed voorbeeld van een specifiek repertoire voor accordeon. Voor dit instrument bestaat nu eenmaal weinig klassieke muziek. Accordeonisten worstelen altijd met de vraag: waar is mijn plaats? Daarom zal nieuw werk zich vooral buiten de comfortzone van de luisteraar afspelen.” Borregaard ontpopt zich hierin dan ook als een verteller/troubadour. Hij treedt nadrukkelijk buiten de louter muzikale context. Zijn tweede stuk is eveneens programmatisch. In Asthma van Simon Steen-Andersen vertelt hij een spookverhaal over de werking/niet-werking van diverse luchtstromen. Zijn instrument is in feite een blaasbalg, zodat de combinatie met Asthma heel natuurlijk lijkt.

De afsluiter wordt dit jaar verzorgd door het Belgische (elektrische) gitaarkwartet Zwerm. Hun programma Our Ears Felt Like Canyons II belooft het summum van luisterervaring te worden. Zwerm start met de wereldcreatie Seismic Wave Orchestra van de Brits-Iraanse componist/DJ Shiva Feshareki, een werk voor elektronica en 4 elektrische gitaren dat zich richt op deep listening. Deep listening is een fysiek proces, waarbij we ons intrinsiek verbinden met al onze zintuigen, onze waarnemingen, en hoe dit samenhangt met onze ervaring van de omgeving en daarbuiten. Verder brengt Zwerm Avaeken van Stephen O’Malley, een oefening in microtonaliteit die ritmen en structuren zodanig laat bewegen dat lucht en lichamen met kalme beheersing worden geprikkeld.

Riskante kruisbestuiving

Centraal op Transit staat de kruisbestuiving tussen enerzijds musici en componisten, en anderzijds elektronische en multimediale toepassingen. Tussen die twee vuren bevindt zich de organisatie van het festival die de technische en logistieke aspecten aan elkaar moet knopen. “De software en de apparatuur zijn vertrouwd”, zegt Maarten Beirens, “maar elementen als opstelling, soundcheck, testen en onderlinge communicatie moeten haarfijn op elkaar afgestemd worden. Dat is riskant omdat alles onder grote tijdsdruk staat. Daardoor komt bij Transit heel veel organisatie en logistiek kijken. Wij hebben dan ook relatief veel technisch personeel.”

Naar welk concert kijkt Beirens eigenlijk zelf het meeste uit? “Ik weet het werkelijk niet. Aan dit type festival zitten heel veel aspecten vast waarvan de uitkomst ongewis is. Op het moment dat wij een concert boeken, hebben we vrijwel altijd work in progress in handen. Wij gaan dus af op de reputatie van de uitvoerders en de synergie met ons thema. Het is telkens een avontuur. En het is juist de verrassingsfactor die Transit uniek maakt”.


  • WAT:               Transit, The sound of tomorrow
  • WANNEER:    Vrijdag 22 oktober tot en met zondag 24 oktober 2021
  • WAAR:            STUK, Naamsestraat 96, 3000 Leuven
  • TICKETS:        www.festival2021.be

 

 

 

 

 

 

 

Gerelateerde Artikelen

Krijg elke donderdag een overzicht in je mailbox van alle artikelen die geplaatst zijn op Klassiek Centraal. Schrijf je snel in: