***** In een nieuwe cd-uitgave presenteert Phaedra een selectie uit de enige opera van Lodewijk Mortelmans De Kinderen der Zee, twee operaselecties van August De Boeck en vier liederen. Een lovenswaardig initiatief van Phaedra dat zich al een kwarteeuw inzet om toondichters van eigen bodem te promoten. Eveneens een gewaardeerd eerbetoon aan Mortelmans die dit jaar 150 jaar geleden geboren werd.

Lodewijk Mortelmans (1868-1952) studeerde aan de Vlaamsche Muziekschool van Antwerpen bij Jan Blockx en Peter Benoit en behaalde in 1893 de zo begeerde Prix de Rome. Uiteindelijk werd hij (na 23 jaar wachten) in 1924 directeur van het Antwerpse conservatorium, een functie die hij tot aan zijn pensioen in 1933 uitoefende.

Mortelmans schreef slechts één opera (een dramatisch zangspel in drie bedrijven) op een libretto van Rafaël Verhulst (1866-1941), Vlaams activist die vooral wegens zijn romans en toneelwerken bekendheid genoot. De Kinderen der Zee was bedoeld om in 1918 het zilveren jubileum van de Antwerpse opera luister bij te zetten, maar omwille van de Eerste Wereldoorlog kon deze grootse viering slechts voor maart 1920 gepland worden. Twee heel populaire opera’s werden opgevoerd: Herbergprinses van Jan Blockx en Quinten Massys van Émile Wambach. De première van Mortelmans’ opera op 27 maart 1920 was geen succes. De componist verbood verdere opvoeringen ervan maar stelde een (negentig minuten durende) suite van instrumentale en vocale stukken samen (uitgevoerd in 1942 in Antwerpen). Zo is er nog een deel van deze prachtige muziek van Mortelmans tot ons gekomen en deze wordt gedeeltelijk (46 minuten) maar representatief gepresenteerd op de nieuwe cd.

De tekst van Verhulst is realistisch en gericht op het verhaal, terwijl de componist de zielenroerselen der personages opzoekt en daarbij op wagneriaanse wijze gebruik maakt van leitmotive om de innerlijke gevoelens van de personages weer te geven waarbij de idee van het noodlot sterk rondwaart. Mortelmans staat met deze opera in de laatromantisch-realistische traditie waarbij de muziek reeds een impressionistische klankkleur te kennen geeft. Zee en noodlot gaan hand in hand. Zoals het zijn vader en tweelingbroer verging, zal Ivo eveneens op zee omkomen wanneer zijn vrouw Stella in verwachting is. De zee als machtige factor is prominent expressionistisch in de finale van de derde acte aanwezig. Hier horen we de formidabele klank van de Württembergische Philharmonie. De twee protagonisten Stella (Liesbeth Devos, sopraan) en Ivo (Peter Gijsbertsen, tenor) komen ruim aan bod in twee duo’s. De sopraan bezit een heel aangename, zuivere stem en sensitiviteit, terwijl de tenor opvalt door zijn warme stemtimbre. Beiden zijn voorbestemd om deze opera te zingen. De “Ballade van de Zee” van Petrus wordt gezongen door de bas-bariton Werner van Mechelen die borg staat voor hoge kwaliteit en die terecht grote internationale faam geniet.

Mortelmans componeerde in het begin vooral orkestwerken, maar grote bekendheid verkreeg hij met zijn pianowerken (die eerder een liedkarakter hebben en geen concertstukken zijn) en vooral met zijn liederen, waarbij Guido Gezelle een belangrijke inspiratiebron was. In de cd vinden we hiervan als voorbeeld “Als de Ziele luistert” (1913) voor sopraan met orkestbegeleiding. L. Devos zingt dit lied vol introspectie op een heel intieme wijze. In 1895 componeerde hij de concertaria “Ellen, een lied van de Smart” stemmingslyriek gebaseerd op de eerste zang van Frederik Van Eeden’s (1860-1932) gelijknamige dichtbundel (uit 1891). Hoewel Mortelmans zich ertegen verzette dat “Ellen” uitgevoerd zou worden, werd dit op gelukkige wijze toch opgenomen in deze cd. De aandoenlijke tekst en roerende muziek passen perfect bij elkaar; tenor Peter Gijsbertsen is hier op zijn best.

Een andere geslaagde keuze is het lied “In Flanders’ Fields” (op de tekst van John McCrae uit 1915) van Peter Aerts (1912-1996), dat met gepaste dramatische expressie gezongen wordt door tenor Peter Gijsbertsen. Deze componist (afkomstig uit Kessel-Lo) schreef vooral liederen en koorwerken.

August De Boeck (1865-1937) schreef een heel ontroerend lied op tekst van de Gentse symbolist Charles Van Lerberghe (1861-1907) “C’est en toi, bien-aimé” (dec. 1917) uit het tweede deel (La Tentation) van La Chanson d’Ève (1904). Gabriel Fauré had overigens tijdens het eerste decennium van de 20ste eeuw hieruit ook een tiendelige liederencyclus gecomponeerd (op. 95). De Boeck schreef verder vijf opera’s waaruit we de cantilene van Francesca uit La Route d’Émeraude (1921) en het recitatief en aria van Prinses Zonnestraal uit Winternachtsdroom (1902) horen. Begeleid door haar harp bezingt de prinses in deze aria de door haar geweven zonnebloem; in Francesca’s cantilene wordt haar vurig verlangen naar haar geboorteland Spanje uitgedrukt. De drie stukken van De Boeck worden met grote in- en belevingskracht door sopraan Liesbeth Devos gezongen.

De drie solisten Liesbeth Devos (sopraan), Werner van Mechelen (bas-bariton) en de Nederlandse tenor Peter Gijsbertsen worden begeleid oor de Württembergische Philharmonie Reutlingen gedirigeerd door Dirk Vermeulen. De laatromantische dramatisch-lyrische muziek die vooral doorklinkt in de orkestratie wordt door de dirigent in een gesublimeerde interpretatie gepresenteerd. Niet alleen het initiatief van Phaedra verdient al onze lof en ondersteuning, maar deze cd bewijst dat ook bij ons operazangers ter beschikking zijn die het eigen repertoire op een hoog professioneel niveau en met gedreven deskundigheid brengen. Samen met het orkest maken ze niet alleen een grote indruk op de luisteraar, maar ze bewegen hem ook op een diepe wijze. In het zeer interessante begeleidend boekje worden de zangteksten gedrukt. Hopelijk komen in de toekomst nog verdere opnames van Vlaamse opera’s aan bod en waarom zou men niet denken om eindelijk eens de archieven van de BRT (het NIR) open te (willen) stellen en historische opnames uit te brengen, zoals de ons omliggende landen al jaren doen. De nieuwe cd van Phaedra is niet alleen een stevige aanrader maar zelfs een must omdat de grote kwaliteit en kracht van inleving van de uitvoerders, zowel het orkest als de solisten, alle eer schenken aan de muziek van deze Vlaamse componisten.


  • WAT: De Kinderen der Zee
  • WIE: Lodewijk Mortelmans, August De Boeck, Peter Aerts (componisten); Liesbeth Devos, Peter Gijsbertsen, Werner van Mechelen; Württembergische Philharmonie Reutlingen o.l.v. Dirk Vermeulen
  • UITGAVE: Phaedra In Flanders Fields 97 / PH 92097 (duurtijd: 1:17:17)
  • HOES: © Phaedra