**** Met deze cd van het zesde en zevende  strijkkwartet completeert het Aeon label zijn serie met de kwartetten van Dusapin. Een cd waarmee Dusapin nog eens bewijst toonaangevend te zijn in dit genre en ons meteen laat zien dat dit genre nog springlevend is.

Het zesde strijkkwartet Hinterland draagt de ondertitel Hapax voor Strijkkwartet en orkest. Hinterland suggereert een ver afgelegen land. Hapax, beter bekend als hapax legomenon, is een een linguistische term die verwijst naar een woord of een constructie die maar eenmaal in een bepaalde taal gebruikt wordt.

Dusapin legt ons uit dat het onwaarschijnlijk is dat hij ooit nog eens een stuk voor strijkkwartet en orkest zal schrijven, het is een eenmalige expeditie, maar is dat een beetje gratuit? Steekt er niet nog wat anders achter?

Een hapax is over het algemeen een moeilijk te doorgronden verschijnsel, een typering die op dit werk zeker van toepassing is.

Het superbe Arditti Quartet – al jaren voorvechter van het werk van Dusapin – ontvouwt en presenteert het toonmateriaal dat gaandeweg door het orkest op allerlei manieren wordt verwerkt, uitgebreid, omspeeld en soms uitgespuugd. Harmonisch kun je het werk recht toe recht aan noemen: veel statische passages waarbij de nadruk op een bepaalde toon ligt als ware het een orgelpunt.

Door de nadrukkelijke ritmiek krijgt het werk een bedrieglijke toegankelijkheid. Je kunt wel meetikken met de maat, maar waar het nu eigenlijk over gaat, blijft giswerk.

Zo horen we een strijkkwartet dat zich met horten en stoten een weg door de partituur baant. Het stottert, het gilt, je hoort af en toe een idee opkomen maar meteen weer verdwijnen voordat het uitgewerkt is, hier en daar een lyrisch uithaal of een moment van verstilling gesmoord in chaos of minimalistische passages.

Het kwartet dat bij vlagen manisch tekeer gaat, krijgt flink weerwerk van het orkest. Hier en daar hysterische, neurotische houtblazers die vergeefs door het strijkorkest tot de orde geroepen worden. Ook als tegenwicht tegen het geweld van het kwartet schiet het orkest tekort: het kwartet dramt onverdroten door, het orkest als een roepende in de woestijn achterlatend. En de luisteraar in vertwijfeling. Het Ardittikwartet speelt briljant en wordt zeer deskundig begeleid door het Orquestre Philharmonique de Radio France onder leiding van Pascal Rophé, en dit stuk heeft zeker zijn momenten, maar als de laatste noot weggestorven is ben je als luisteraar toch geneigd te denken dat Hapax gewoon “eenmaal” betekent.

De tegenstelling met het zevende strijkkwartet kon niet groter zijn.

Het werk heeft als titel Open Time, 21 variaties voor strijkkwartet.  Waar Open time naar verwijst wordt niet helemaal duidelijk. Zou het verwijzen naar het tijdloze element van de anacrusis (opmaat), het begin motief van elke variatie? Wat ontstaat is een niet altijd even duidelijk gemarkeerde opvolging van thema’s die zich allen centreren rond het principe opmaat –accent – toonval. Het materiaal wordt op de meest uiteenlopende manieren gepresenteerd. Soms heerst paniek, dan weer een mysterieuze kalmte, hoge tenuti, dan weer nerveuze pizzicati, frenetiek minimalistisch aandoende passages afgewisseld met totale anarchie. Toch overheerst een zekere meditatieve sfeer.

De klankmogelijkheden van het strijkkwartet worden hier volledig uitgebuit. Alleen dat al maakt luisteren naar Open Time een fascinerende ervaring. Daarbij helpt het natuurlijk dat de Arditti’s dit repertoire als geen ander kwartet in de vingers hebben. Betere verdedigers van deze niet altijd even toegankelijke muziek kan ik mij niet voorstellen.

De opname van deze cd is vlekkeloos: ruimtelijk en levendig. Alle details zijn hoorbaar als zat je op de eerste rij.

Ook de uitgave is zeer verzorgd. De programmatoelichting is echter niet altijd even goed te volgen, vooral waar Dusapins muziek in verband gebracht wordt met eigentijdse Franse filosofen. Daar raakte uw recensent even het spoor bijster.

Een kniesoor die daar op let. Voor iedereen die eigentijdse muziek een warm hart toedraagt is deze cd een aanrader.


  • WAT:Pascal Dusapin – Quatuor VI “Hinterland”Quator VII “Open Time”
  • WIE: Arditti Quartet – Orchestre Philharmonique de Radio France
  • UITGAVE : AEON1753