Lyrische echo’s van liefde die de tijd overstijgt

Stel je voor: een concertavond in 1878. Een opwindende tijd waarin muziek sprankelde en noten knetterden. De concertzaal was een plaats voor grootse symfonieën, briljante improvisaties en intieme kamermuziek. Het verhaal van Lyrische echoes speelt zich af tijdens al dit muzikaal vuur. Het vertelt de historie van drie buitengewone individuen wiens muziek op een unieke manier met elkaar verweven is. Om meer te weten te komen over de drijvende kracht van dit project, is het tijd voor een interview met Maestro Alexander Shelley en zijn serie “Clara, Robert, Johannes”.

Ontmoet de dirigent

Alexander Shelley is dirigent van Canada’s National Arts Centre Orchestra en de voornaamste gastdirigent van het Royal Philharmonic Orchestra. Hij is ook artistiek directeur van de Deutsche Kammerphilharmonie Bremen’s ECHO en het Deutsche Gründerpreis winnende “Zukunftslabor”.

In 2005 was hij de unanieme winnaar van de Leeds Conductor’s Competition en sindsdien werkt hij regelmatig met de toonaangevende orkesten van Europa, Noord-Amerika, Azië en Australazië, waaronder ook ons eigen Nationaal Orkest van België (Belgian National Orchestra).

Maestro Alexander Shelley en de serie "Clara, Robert, Johannes"

Het album Lyrische echoes is tweede in een serie van vier dubbel-cd’s gewijd aan de band tussen Robert Schumann, Clara Schumann (née Wieck) en Johannes Brahms. Wat maakt deze drie componisten voor u zo bijzonder om zo’n uitvoerig project aan hun te wijden?

Shelley: Elke muziekliefhebber die ietwat over deze drie individuen weet, beseft dat dit één van de vruchtbaarste artistieke relaties in de muziekgeschiedenis was. Terwijl voor mensen die er niets van weten, een prachtige reeks liefdesrelaties tot klinken komt. Wat verschillende soorten liefde zijn. Tussen die twee dingen – de diepte, de betekenis en de kracht van hun individuele muzikantschap en dan de wederzijdse liefde, verliefdheid en het vermogen om elkaar te steunen – hebben ze de muziekgeschiedenis beïnvloed. En dat was een interessant verhaal om via muziek uit te duiken.

Vertel ons wat meer over Clara als muzikant…

Shelley: Het sluit bijzonder goed aan bij onze huidige tijdsgeest. We stappen af van het idee van “dit zijn de grote mannen die onze geschiedenis hebben geschreven”. In deze serie herinneren we onszelf eraan dat zowel Robert als Johannes rond een zon draaiden die Clara heette. Zij was de meest buitengewone persoon. Haar muzikaliteit was uitzonderlijk: een briljante pianiste, een briljante improvisator en een briljante componist. Clara moet van staal zijn geweest! Ze had acht kinderen en een man die briljant maar manisch depressief was. Door de kracht van haar muzikale vermogen, trok ze nog een tweede briljante man naar zich toe, die naar haar opkeek als een mentor en een pilaar om op te steunen. Clara is gewoon een buitengewoon individu. We dachten dat het fascinerend zou zijn om de wereld door haar prisma te bekijken.

Met Clara Schumann als spilfiguur, welke uitdagingen kwam u tegen bij het ontwikkelen van een programma?

Shelley: De eerste uitdaging waar we als symfonieorkest voor kwamen te staan, was dat Clara niet veel voor dit type bezetting heeft geschreven. Er is haar Pianoconcert in A-groot wat we op het eerste album met Gabriela Montero hebben opgenomen. Gabriela is niet alleen een goede vriendin van mij en het orkest, maar deelt ook veel van Clara Schumanns eigenschappen. Ze is een moeder, een groot soliste, een improvisator en een componist. Voor het opnemen van het eerste album had Gabriela nog nooit Clara’s pianoconcert gespeeld. Toen ik haar vroeg, leerde ze het stuk en werd er verliefd op. Daarnaast vroegen we ook of Gabriela de werken op dit eerste album aan elkaar kon rijgen met een set improvisaties in de geest van Clara Schumann en dat heeft ze op een geweldige manier verwezenlijkt.

Shelley: Om even een stapje terug te zetten, met deze set van vier dubbelalbums nemen we de vier symfonieën van Schumann en Brahms op en lijmen we deze symfonieparen aan elkaar met liederen, kamermuziek en het pianoconcert van Clara. Maar ook met improvisaties van grote levende artiesten van ons [als Canadese landgenoot]-Gabriela in het eerste album en de grote Canadese pianist Stewart Goodyear in het komende album-omdat we ons publiek wilden uitnodigen in een belangrijk deel van de geest van die tijd. Veel van de compositorische creatieve inhoud vond real-time plaats door middel van improvisaties. Het was volkomen normaal dat je tijdens een concert een symfonie kon beluisteren, gevolgd door een trio en dat iemand deze met elkaar verbond door een improvisatie op de piano. Deze concertsfeer laten we herleven op onze albums.

Hoe heb je besloten welke werken van Clara je wou gebruiken om de symfonieparen aan elkaar te verbinden?

Shelley: Voor dit project wou ik absoluut samenwerken met experts van deze periode. We hebben samengewerkt met Julie Pedneault-Deslauriers, een Canadese geleerde die boeken over Clara Schumann heeft geschreven. Daarnaast hebben we ook samengewerkt met Jan Swafford, die een briljant biograaf is en die over muziek schrijft op een manier die iedereen in de ban brengt. Jan en Julie zijn musicologen die ons inspiratie en advies gaven over onze samenstelling (van symfonieën, liederen, kamermuziek en improvisaties) op een manier waarmee we het publiek zouden aanspreken.

Shelley: Voor elke generatie bieden deze grote symfonieën een hernieuwbare bron van muzikaal avontuur en voldoening; of het nu gaat om Schuman en Brahms of andere grote namen. Als dirigent is er geen moment waarop je niet de leiding moet hebben, moet weten waarom je bepaalde dingen doet en alle details van het contrapunt en de structuur moet begrijpen. Elk tempo heeft een diepgaande betekenis. Het is kunst, dus het is moeilijk om te spreken van absoluut goed of fout. Toch moet elke beslissing genomen worden door jouw prisma en hoe jij de muziek waarneemt. Daarom is er voor ieder individu wel een goed of fout. Voor deze cd heb ik geconcludeerd hoe en waarom ik de dingen op een bepaalde manier wou op dit punt in mijn leven. Ik heb geprobeerd naar voren te brengen wat ik geloof dat Brahms’, Robert of Clara Schumann’s bedoeling was. Ik weet dat mijn perceptie mettertijd zal veranderen, en anders zal zijn.

Waar komt de titel Lyrical echoes vandaan?

Shelley: Tijdens onze zoektocht naar stukken die bij de symfonieën passen, hebben we steeds naar verbanden gezocht. De naam Lyrical echoes verwijst naar het lied als genre. We kozen deze titel omdat zowel in Brahms’ symfonie als ook in die van Robert Schumann het lied hun compositieproces beïnvloedde. Om die reden verbinden we deze orkestwerken met liederen van Clara. Julie gaat in haar toelichting in het cd-boekje dieper in op hoe we liederen kozen om een link te leggen tussen de twee symfonieën op basis van kleur, karakter en de betekenis van de tekst. We zochten naar meer intieme stukken met grondgedachten die in de symfonieën hun echo vinden. Zo zijn er in Brahms’ tweede symfonie, (waarmee dit tweede album eindigt) citaten te vinden uit zijn liederen, waaronder “Es liebt sich so lieblich im Lenze”. Doorheen het album is alles met elkaar verbonden maar heeft toch elk individueel werk een typerend karakter op zich.

Dit is een groot project waarbij veel mensen betrokken zijn. Zoiets kan tijdens een pandemie niet gemakkelijk geweest zijn. Wat zijn zoal moeilijkheden die u ondervond?

Shelley: Het grootste probleem is dat het project vertraging heeft opgelopen. We hebben deze tweede symfonieën een paar jaar geleden reeds opgenomen en in 2019 hebben we door Europa getoerd met de tweede van Brahms. Oorspronkelijk zouden we alle acht symfonieën ongeveer een jaar geleden hebben afronden en zouden alle albums reeds uitgebracht zijn. Door de vertragingen was dat echt niet mogelijk. Het enige stuk voor het NAC Orchestra dat nog opgenomen moet worden is de vierde symfonie van Brahms. Dat gaan we over een paar maanden doen. Desalniettemin voelen we ons erg bevoorrecht dat we deze reis hebben kunnen maken. Het is een ongelooflijk bevredigende ervaring. Omdat het proces werd verlengd, konden we zelfs nog wat langer met deze buitengewone doorbrengen.

Wat een positieve houding! Het zindert naar in de geest van Clara Schumann die ooit zei: “Waarom haasten met mooie dingen? Waarom niet blijven hangen en genieten?”

Informatie

  • WIE: Adrianne Pieczonka [sopraan], Liz Upchurch [piano], National Arts Centre Orchestra o.l.v. Alexander Shelley
  • WAT: Clara, Robert, Johannes: Lyrical Echoes
  • UITGAVE: Analekta AN 2 8877 EP
  • BESTELLEN: cd 1 on JPC & cd2 on Presto Music

Krijg elke donderdag een overzicht in je mailbox van alle artikelen die geplaatst zijn op Klassiek Centraal. Schrijf je snel in:

Meer lezen ?

Sterrenparade

Voor wat staan de sterren die toegekend worden? Het is belangrijk om daarin openheid te brengen, dit m.a.w. op de (ver)nieuw(d)e website te expliciteren. KC is voorstander van een positieve benadering, genre de restaurantrubriek in dSMagazine: uitstekend– goed – redelijk – nipt.

5 ⭐️ = uitstekend

4 ⭐️ = zeer goed

3 ⭐️ = goed

2 ⭐️ = redelijk

1 ⭐️ = nipt

Introductiegidsen

Steun Klassiek Centraal via JPC