Elliott Carter & Aaron Copland

Elliott Carter, Symphonia Sum Fluxae Pretium Spei

**** Elliott Carter (1908-2012) en Aaron Copland (1900-1990) in één teug over u heen 'gieten' is minder verbazend dan het lijkt. Ten eerste zijn het quasi tijdgenoten, ten tweede zijn het echt Amerikaanse componisten die hun stempel hebben gedrukt op de 'klassieke' muziek in hun land en zelfs in heel de wereld. 

**** Elliott Carter (1908-2012) en Aaron Copland (1900-1990) in één teug over u heen 'gieten' is minder verbazend dan het lijkt. Ten eerste zijn het quasi tijdgenoten, ten tweede zijn het echt Amerikaanse componisten die hun stempel hebben gedrukt op de 'klassieke' muziek in hun land en zelfs in heel de wereld. 

Nu is 'klassiek' hier natuurlijk synoniem voor 'kunstmuziek', een term die ik graag gebruik om de tegenstelling tot popmuziek en jazz te onderstrepen. Maar wat kunst is en wat niet… is een discussie waar we nog niet zo gauw uit zijn.

In alfabetische volgorde.

Elliott Carter was een echte studax. Aan Harvard studeerde hij Engels en muziek maar volgde er ook cursussen wiskunde, Griekse en Duitse literatuur. Begin jaren 1930 kwam hij naar Europa en volgde les bij (de bijna onafwendbare) Nadia Boulanger. Maar zijn stijl werd ook beïnvloed door giganten als Igor Stravinsky (1882-1971) en Paul Hindemith (1885-1963). Ook was hij gefascineerd door de Engelse virginalisten (Byrd, Bull, Gibbons) en de lyriek van Samuel Barber (1910-1981). Vanaf 1948 pakt Carter uit met een eigen stijl in o.a. zijn befaamde Cellosonate. In een pluriformiteit die aan Charles Ives (1874-1954) doet denken blijft de structuur nochtans transparant. Carter gaf later les aan Yale University en ook in Berlijn, Rome en Tanglewood. Hij is een van de belangrijkste (Amerikaanse) componisten van de 20e eeuw.

Aaron Copland kreeg praktische muziekles van zijn oudere zus en theorie van componist Rubin Goldmark. Nog vroeger dan zijn collega Carter belandde hij in Parijs bij, jawel, Nadia Boulanger. Met zijn Symfonie voor orgel en orkest maakte hij furore en zijn stijl – hoewel nogal modern in vergelijking met zijn tijdgenoten – viel in de smaak. Copland wordt al eens verweten dat hij te lui zou geweest zijn om de vernieuwingen rondom hem ook te adopteren en een gemakkelijk folkloristisch (Amerikaans) idioom hanteerde. Maar dit feit alleen al getuigt van zijn pedagogische visie en later zou hij wel degelijk 'modern' componeren.

CD

Van beide heren verscheen onlangs een cd bij Decca.

Van Carter kende ik al zijn Concerto voor klarinet uit 1996. Een kleine twintig minuten aartsmoeilijke muziek die nochtans vanaf de beginnoot weet te boeien. Het Tranquillo (derde deel) en het Largo (vijfde deel) zijn poëtisch en picturaal. De andere delen stellen ons assimilatievermogen op de proef. Maar voor wat hoort wat. We maken kennis met een intellectualistisch werk maar worden gefascineerd door de stratificatie van deze compositie. Klarinettist Michael Collins en London Sinfonietta o.l.v. Oliver Knussen kwijten zich zeer behoorlijk van deze taak.

De Symphonia "Sum Fluxae Pretium Spei" (1993-1996) is een triptiek voor orkest, geïnspireerd door het (in het Latijn geschreven) gedicht Bulla van Richard Crashaw. "Sum fluxae pretium spei" zouden we kunnen vertalen als "Ik ben de prijs van de voorbijsnellende hoop". Evenmin een gemakkelijk werk dat meer dan één beluistering vergt om een beetje door te dringen tot de essentie. Ook hier, niet toevallig allicht, spreekt het trage, tweede deel (Adagio tenebroso) het meest tot de verbeelding. Opnieuw Oliver Knussen maar nu met het BBC Symphony Orchestra. (Decca 28947.91520)

Niemand minder dan componist-dirigent-pedagoog Leonard Bernstein (1918-1990) erkende zijn collega Aaron Copland als "de profeet van de Amerikaanse sound". Van iemand als Bernstein zal dat als een geweldig compliment in de oren geklonken hebben. Is het ook. Amerikaanse (en bij uitbreiding hier en daar ook Mexicaanse) folklore is hoorbaar in elk stuk op deze cd. Maar vergis u niet. Het is geen 'goedkope' materie waarmee cowboys een gezellig kampvuur zouden vullen. Helemaal niet. Persoonlijk vind ik Copland nog boeiender dan Carter, allicht omdat hij minder cerebrale muziek schreef. Een portie inspanning is best aanvaardbaar, maar enig puur genot bij het beluisteren van muziek is nooit ver, een must zelfs…

Billy the Kid is balletmuziek uit de jaren 1930. De titels liegen er niet om: The Open Prairie, Street in a Frontier Town, Mexican Dance and Finale, Prairie Night, Gun Battle, Celebration – Billy in Prison – Walz, Billy's Death en The Open Prairy Again. Dit is pure, maar zeer verfijnde western.

Dan krijgen we het befaamde El Salón México uit 1932. Het bevat populaire Mexicaanse 'songs'. Componist en vriend Carlos Chávez mocht het werk voor het eerst uitvoeren als dirigent van het Symfonieorkest van Mexico. Het zou ook de start betekenen van… Leonard Bernstein, toen nog student aan Harvard. De ritmes zijn betoverend, de orkestratie spectaculair, de melodieën reine Spielerei en het geheel één groot feest. Niet voor niets noemde Bernstein het werk "El Saloon". Dirigent David Zinman dirigeert het Baltimore Symphony Orchestra voor wie het werk als het ware past als een… sombrero.

Ook "Hear Ye! Hear Ye!" is balletmuziek, hier in de versie voor klein orkest uit 1935. Achttien scènes met al even evocerende als provocatieve titels waarin termen als night-club hostess, first murder, honeymoon couple, chorus girls en courtroom – en een brok Dies Irae – voldoende suggereren waarover het gaat. Maar u kan ook gewoon relax in de zetel luisteren naar een muzikaal verhaal. Of u kan blijven stilzitten is maar de vraag want het is opzwepende muziek. Knap! 

Krijg elke donderdag een overzicht in je mailbox van alle artikelen die geplaatst zijn op Klassiek Centraal. Schrijf je snel in:

Meer lezen ?

Sterrenparade

Voor wat staan de sterren die toegekend worden? Het is belangrijk om daarin openheid te brengen, dit m.a.w. op de (ver)nieuw(d)e website te expliciteren. KC is voorstander van een positieve benadering, genre de restaurantrubriek in dSMagazine: uitstekend– goed – redelijk – nipt.

5 ⭐️ = uitstekend

4 ⭐️ = zeer goed

3 ⭐️ = goed

2 ⭐️ = redelijk

1 ⭐️ = nipt

Introductiegidsen

Steun Klassiek Centraal via JPC