Debat: Kunst, Wetenschap en Technologie in Symbiose

In een nieuwe publicatie Standpunt 72 stelt de reflectiegroep Kunst, Wetenschap en Technologie (°2018) de recentste ontwikkelingen in deze drie wetenschappelijke disciplines voor. De inspiratiebron voor hun benadering is de Italiaanse homo universalis Leonardo da Vinci.

De vliegende objecten van Leonardo da Vinci zijn het symbool van Standpunt 72. Als schoolvoorbeeld van het renaissance-ideaal, de homo universalis, is da Vinci niet zomaar gekozen. Het Italiaanse genie was schilder, ingenieur, natuurkundige, scheikundige, beeldhouwer,… kortom een bundeling van alles waar de reflectiegroep voor pleit.

Gedurende een online bijeenkomst in het Brusselse Paleis der Academiën stelde Elisabeth Monard, voorzitter van de Koninklijke Vlaamse Academie van België, dat een succesvolle samenwerking tussen de verschillende disciplines begint met keuzevakken kunst bij wetenschappelijke richtingen en omgekeerd. Hiervoor verwees ze naar het Amerikaanse systeem waar dit reeds van toepassing is. Een ondersteuning van Standpunt 72 is dat de vijf Vlaamse Universiteiten al een dienst hebben opgericht om kunst en wetenschap dichter bij elkaar te brengen. Een voorbeeld van de artikelen in deze publicatie is “Het gebruik van genetische algoritmes bij de compositie van mijn 5e symfonie” van Peter Swinnen. Een ander voorbeeld is dat kunstenaars meer en meer worden opgenomen in multidisciplinaire teams om maatschappelijke thema’s aan te pakken.

Sociale impact van muziek maken

Lukas Pairon, politieke en sociale wetenschapper aan de UGent en o.a. oprichter van het nieuwe netwerk SIMM (Social Impact of Music Making), stelt dat ook de SIMM-projecten vanuit verschillende disciplines bekeken kunnen worden: vanuit de musicologie, psychologie en sociologie. Pairon haalt een project aan dat hij in Kinshasa uitvoerde. In dat project beïnvloedden de sociologie en de politicologie het muzikale leven (lees hierover meer in ons artikel “Lukas Pairon: Music Saved Them, They Say”). Volgens Pairon komt steeds vaker de vraag van muzikanten om de details van deze projecten te kunnen raadplegen. Om de resultaten te communiceren is er onder anderen een podcast gestart waarbij zowel wetenschappers als muzikanten die actief zijn in dit veld aan het woord komen en hun ervaringen delen.

Bruisende, broze breinen

Psychiater Erik Thys, verbonden aan de UPC KU Leuven en PSC St.-Alexius Elsene, stelde het project Vergeten Vrouwen voor. Het bestudeert een vrouwenziekenhuis in Kortenberg waar in 1963 voor het eerst “creative therapie” (nu beeldende therapie genoemd) werd geïntroduceerd. Eerder, in 1922, publiceerde Hans Prinzhorn al eerder over psychopathologische kunst maar tijdens het Nazi-regime geraakte dit in de vergetelheid. Zijn collectie werd in 1963 herontdekt, waardoor creatieve therapie een tweede leven begon. Aan de hand van onderzoek dat verder bouwt op deze twee belangrijke keerpunten toont Thys de wisselwerking tussen de drie termen: creativiteit, psychologische kwetsbaarheid en stigma. Thys sloot af met een doorloop van de tentoonstelling Vergeten Vrouwen  met werk van o.a. Anne-Mie Van Kerckhoven.

Panelgesprek

In het panelgesprek gaf Katia Segers een toelichting op de academisering van de hogescholen en de manier waarop ze het onderzoek tussen kunst en wetenschap evalueren. Volgens haar blijft dit laatste een zoekproces waarbij nood is aan een structurele uitvoering over de universiteiten heen. Ook mag niet vergeten worden dat de vraag ‘wat is artistieke onderzoeksproces output?’ nog in debat is en onderscheidt deze zich van artistieke output. Een ander werkpunt dat is Segers aanhaalt is het ontvangst van deze kunstenaars aan universiteiten. Door mede kunstenaars worden onderzoekskunstenaars gezien als “mislukte kunstenaars” en door sommige professoren, uit onder andere de exacte wetenschappen, wordt hun werk niet erkent als onderzoek. Aan deze vooroordelen moet worden gewerkt. 

Bio-ingenieur Erick Vandamme wijst dan weer op het subjectieve gehalte van kunst ten opzichte van de exacte wetenschappen. Conclusie: de geesten moeten rijpen. Hoe meer de kunstenaars en wetenschappers samenwerken, hoe meer crossovers er kunnen plaatsvinden en hoe beter die kunnen groeien.

De derde spreker, muzikant Tom Kestens o.a. bekend van Das Pop, sprak over de abstracte taal die je nodig hebt om de muziek te lezen en daarna ook te analyseren. Het soort denken dat je hiervoor nodig hebt, is dezelfde als die van de wiskunde. Conclusie van zijn praktijkervaring: de breinen van wiskundigen en musici/musicologen denken op dezelfde manier en zijn beide op zoek naar dat wat we nog niet weten. De muzikant wil dit ongekende beschrijven in een tastbare bijdrage aan de samenleving en de wetenschapper wil het gat in onze analytische kennis opvullen.

© Marleen Daniëls

Multimediakunstenares Anne-Mie Van Kerckhoven vertelde dat zij aan het begin van haar exposities altijd een wetenschappelijke handleiding voor het ontcijferen van de werken geeft. Conclusie: een eengemaakte mens waarbij convergent en divergent, wetenschap en kunst één zijn. Een gedachtengoed dat met recht terug verwijst naar de de homo universalis waarover Elisabeth Monard sprak in haar inleiding.


Informatie

  • WAT: Standpuntvoorstelling: Kunst, Wetenschap en Technologie in Symbiose
  • WANNEER: 30 november 2021, 16:00-18:00
  • WAAR: Paleis der Academiën (ook via livestream)
  • PROGRAMMA:
Inleiding 16:00 – 16:05
Jan Hautekiet, (presentator)
Voorstelling van het Standpunt 16:05 – 16:25
Elisabeth Monard, Voorzitter KVAB, Redacteur Standpunt (spreker)
Sociale impact van muziek maken 16:25 – 16:45
Lukas Pairon, Oprichter SIMM (spreker)
Bruisende, broze breinen 16:45 – 17:05
Erik Thys, UPC KU Leuven, PSC St.-Alexius Elsene (spreker)
Panelgesprek 17:05 – 18:00
Jan Hautekiet, (moderator)
Tom Kestens, (panellid): songwriter en muzikant
Katia Segers, (panellid): hoofddocent communicatiewetenschappen aan de VUB
Anne-Mie Van Kerckhoven, (panellid): multimedia kunstenares
Erick Vandamme, (panellid): hoogleraar faculteit Bio-ingenieurswetenschappen, UGent

Meer info: klik hier

Krijg elke donderdag een overzicht in je mailbox van alle artikelen die geplaatst zijn op Klassiek Centraal. Schrijf je snel in: